Blokzincir (Blockchain) teknolojisi, dijital dönüşüm süreçlerinde sadece kripto paralarla sınırlı kalmayıp finans, tedarik zinciri ve sağlık gibi farklı sektörlerde de şeffaflık sağlamaktadır.
Blokzincir teknolojisinin dağıtık (merkeziyetsiz) mimarisinin, veri güvenilirliği ve manipülasyonun önlenmesi süreçlerindeki etkisini bütüncül olarak yorumlayınız.
Geleneksel sunucu donanımları kullanan bir şirket, verilerini yönetmek için büyük veri (Big Data) altyapısına ve esnek ölçeklendirmeye ihtiyaç duymaktadır.
Fiziksel donanım satın alma maliyetlerini ortadan kaldırarak kaynakların kullanım ihtiyacına göre artırılıp azaltılmasını sağlayan bulut bilişim hizmet modelini (IaaS, PaaS, SaaS) vakaya göre tespit edip nedenini açıklayınız.
Aşağıdaki tabloda bir akıllı şehir projesindeki veri işleme senaryolarına ait gecikme süreleri verilmiştir.
(a) Tablo verilerine göre otonom araçların frenleme sistemleri için hangi bilişim modelinin kullanılması gerektiğini hesaplanan tepki sürelerine göre çözümleyiniz.
(b) Seçtiğiniz bilişim modelinin dijital dönüşümdeki mimari avantajını yazınız.
Bir lojistik firması, filodaki araçların anlık konumlarını, motor sıcaklıklarını ve yakıt durumlarını merkeze aktaracak bir sistem kurmayı planlamaktadır.
Bu dijital dönüşüm projesinde sensör verilerinin toplanması ve merkeze iletilmesi işlemleri için kullanılması gereken yeni nesil teknoloji alanını (mimarisini) yazarak bu teknolojinin temel işlevini açıklayınız.
Endüstriyel devrimlerin teknolojik evrimi incelendiğinde Endüstri 4.0 ve Endüstri 5.0 kavramları arasında temel bir odak farkı bulunmaktadır.
Endüstri 4.0Endüstri 5.0Dönüşüm
Şekildeki dönüşüm sürecinde, Endüstri 4.0´ın "otomasyon ve makineleşme" odağından, Endüstri 5.0´da hangi temel unsurların odağına geçiş yapıldığını sınıflandırarak açıklayınız.
Bir bilişim teknolojileri firması, çalışanlarının fiziksel ve zihinsel sağlığını korumak amacıyla kurumsal dijital hijyen yönergesi hazırlayacaktır.
Çalışanların masa başında geçirdiği hareketsiz süreyi ve bilgi kirliliğini (infobezite) önlemeye yönelik bu yönergeye eklenebilecek iki temel kuralı sürecin tamamını düşünerek yorumlayınız.
Atölyede çalışan bir ağ teknisyeni, sürekli olarak çeşitli WhatsApp gruplarından gelen iş bildirimlerini kontrol etmekte, bu durum asıl işine odaklanmasını engellemekte ve tükenmişlik sendromuna yol açmaktadır.
Bu vakadaki mesleki verimsizliği çözmek ve dijital dengeyi kurmak için teknisyenin bildirim yönetimi konusunda alması gereken iki pratik kararı yazınız.
Aşağıdaki tabloda bir sistem destek personelinin günlük mesai içi ve mesai dışı cihaz kullanım süreleri verilmiştir.
(a) Tablo verilerini çözümleyerek personelin dijital aşırı yüklenme (overload) durumunda olup olmadığını hesaplayınız.
(b) Dijital hijyeni sağlamak için personelin hangi kullanım amacında "dijital detoks" uygulaması gerektiğini gerekçelendiriniz.
Bir yazılım geliştirici, uyku kalitesini artırmak ve dijital dengeyi sağlamak için akıllı telefonundaki dijital refah araçlarını yapılandıracaktır.
Bireyin uyku öncesi maruz kaldığı mavi ışık ve sürekli bildirim uyarılarını engellemek için cihaz ayarlarına uygulaması gereken iki teknik işlemi belirtiniz.
Dijital yorgunluk yaşayan bir bilişim uzmanının günlük ekran süresi ve bilişsel odaklanma seviyesi arasındaki ilişki incelenmektedir.
2 Saat4 Saat6 Saat8 SaatHata Oranı
Şekildeki grafiğe göre uzun süreli kesintisiz ekran kullanımının mesleki performansa etkisini açıklayarak, bu durumu önlemek için uygulanması gereken dijital denge kuralını yazınız.
Kurumsal bir şirkette "Kendi Cihazını Getir (BYOD)" politikasına geçilmiş ve çalışanların kişisel telefonları ile şirket ağına bağlanmalarına izin verilmiştir.
Bu süreçte kurum ağının bütüncül olarak korunabilmesi için uç nokta (endpoint) cihazlarında uygulanması zorunlu olan üç dijital güvenlik yönetim adımını yorumlayınız.
Bir çalışanın kurumsal e-posta adresine "Maaş Bordrosu Güncellemesi.exe" adlı bir dosya içeren ve yöneticisinden gelmiş gibi görünen bir e-posta ulaşmıştır.
Çalışanın bu sosyal mühendislik (oltalama) vakasını analiz ederek, cihazına bulaşabilecek zararlı yazılımlardan korunmak için anında uygulaması gereken iki işlemi yazınız.
Aşağıdaki tabloda üç farklı sunucunun ağ erişim portları ve tespit edilen zafiyet seviyeleri gösterilmiştir.
(a) Tablodaki verilere göre hangi sunucu dış ağlara karşı en kritik dijital güvenlik riskini taşımaktadır?
(b) Bu kritik riski azaltmak (mitigasyon) için port seviyesinde uygulanması gereken dijital güvenlik yöntemini yazınız.
Bir sistem yöneticisi, çalışanların hesaplarına yönelik kaba kuvvet (brute force) saldırılarını engellemek için aktif dizin üzerinde parola politikası uygulamaktadır.
Çalışanların dijital güvenliğini artırmak için parola oluşturma kuralı ile oturum açma başarısızlığı kuralı olmak üzere iki yapılandırma adımını açıklayınız.
Bir ağ güvenlik uzmanı, kurumsal ağa dışarıdan gelen siber saldırı vektörlerini analiz etmektedir.
SaldırganGüvenlik DuvarıSunucu
Şekildeki mimaride, fidye yazılımı (ransomware) saldırılarını ağ seviyesinde engellemek ve dijital güvenliği sağlamak için güvenlik duvarı üzerinde yapılandırılması gereken iki temel filtreleme kuralını yazınız.
Gelişmiş bir dil modeli (LLM) üreten bir firma, kullanıcıların sorduğu soruları modelin eğitimi için kaydetmekte ancak bu durumu kullanıcı sözleşmesinde açıkça belirtmemektedir.
Bilişim etiğinin "şeffaflık" ve "kullanıcı onayı" ilkeleri bağlamında bu firmanın izlediği süreci bütüncül olarak değerlendirerek ortaya çıkabilecek iki olumsuz sonucu yazınız.
Bir kurumda kullanılan otonom işe alım yazılımı, son bir yılda sadece belirli bir üniversiteden mezun olan adayları mülakata çağırmış, diğer adayları sistem otomatik olarak elemiştir.
Bu vakada yapay zekâ etiği açısından ortaya çıkan problemi tespit ederek, sistem yöneticisinin bu hatayı düzeltmek için yapması gereken donanımsal veya yazılımsal müdahaleyi açıklayınız.
Bir yapay zekâ asistanının eğitiminde kullanılan veri setinin kaynaklarına göre hata oranları aşağıdaki tabloda verilmiştir.
(a) Tablodaki verilere göre, fikri mülkiyet hakları ihlal edilerek toplanan verinin sistemdeki hata oranına etkisini hesaplayıp yorumlayınız.
(b) Bilişim etiği açısından lisanslı kaynak kullanımının önemini yazınız.
Bir e-ticaret platformunun veri tabanı yöneticisi, müşteri verilerinin işlenmesi sırasında kişisel verilerin korunması kanunu (KVKK) standartlarını uygulamak zorundadır.
Müşterilere ait kredi kartı bilgilerinin yetkisiz erişimden korunması ve veri mahremiyeti etiğinin sağlanması için veri tabanı seviyesinde uygulanması gereken iki teknik kuralı yazınız.
Bir yazılım ekibi, yeni geliştirdikleri yüz tanıma sisteminin yapay zekâ etiği ilkelerine uygunluğunu test etmektedir.
Eğitim VerisiYZ ModeliKarar
Modelin belirli bir demografik gruba karşı algoritmik ön yargı oluşturmaması için eğitim verisi aşamasında ve karar aşamasında dikkat edilmesi gereken iki temel etik ilkeyi açıklayınız.