Bir endüstriyel tesiste motor sürücüsünün (inverter) çıkış gerilimini ölçmek isteyen bir mühendis, osiloskobun şase (toprak krokodili) probunu sürücünün şebekeden izole edilmemiş faz çıkışlarından birine bağlamayı planlamaktadır.
Bu bağlantı şeklinin
(a) osiloskop ve kullanıcı açısından yaratacağı potansiyel tehlikeleri ve
(b) bu tür yüksek gerilimli ve izolesiz endüstriyel ölçümlerde kullanılması gereken doğru ölçüm donanımını açıklayınız?
Bir medikal cihaz bakım uzmanı, hastane monitöründeki güç kaynağını test ederken osiloskop ekranında dalga formunun sürekli sağa ve sola kaydığını, ekranda sabit olarak durmadığını gözlemlemiştir.
Sinyalin ekranda sabit bir başlangıç noktasından çizilerek dondurulabilmesi için teknisyenin osiloskop üzerinde sırasıyla hangi menü veya komütatör ayarlarını kontrol ederek düzeltmesi gerekir?
Televizyon tamir atölyesinde bir teknisyen 100 V genliğe sahip yüksek frekanslı bir sinyali ölçmek için osiloskop probunu kullanacaktır. Ancak atölyedeki osiloskobun kanal maksimum giriş gerilimi 40 V ile sınırlandırılmıştır.
I. Durum: 1X KademesiII. Durum: 10X Kademesi1X Seçili10X SeçiliRiskli Ölçüm (Max 40V)Güvenli Ölçüm (Sinyal/10)
Cihazın hasar görmemesi için
(a) prob üzerindeki zayıflatma anahtarı şemadaki hangi duruma alınmalıdır ve
(b) bu durumda ekranda ölçülen gerilim değeri gerçekte kaç volt olarak görünür?
Bir fabrikada otomasyon teknisyeni, sensör çıkışındaki AC sinyali osiloskopa bağlamıştır. VOLTS/DIV kademesi 5 V, TIME/DIV kademesi 2 ms olarak ayarlanmıştır.
VOLTS/DIV: 5 V/kare , TIME/DIV: 2 ms/kare2 Kare (Tepede)4 Kare (1 Periyot)
Ekrandaki sinyal görüntüsüne göre sinyalin
(a) tepeden tepeye gerilim değerini (Vpp) ve
(b) frekansını (f) hesaplayınız?
Bir teknik serviste çalışan stajyer, arızalı bir güç kaynağının çıkışını osiloskop ile ölçerken ekrandaki sinyalin çok sıkışık ve dikey eksende ekrana sığmadığını fark etmiştir.
Bu sinyali net bir şekilde okuyabilmek için osiloskop üzerindeki
(a) dikey genliği ekrana sığdırmak ve
(b) yataydaki dalga periyodunu genişletmek için sırasıyla hangi komütatörleri (düğmeleri) hangi yönde (değer büyütme/küçültme) ayarlaması gerektiğini açıklayınız?
Hassas bir ölçüm cihazının besleme devresini tasarlayan bir teknisyen, filtre katından sonra gerilimi 5 V seviyesine sabitlemek için 7805 lineer regülatör entegresi kullanmıştır. Cihaz devresi yalnızca 200 mA akım çekmesine rağmen, regülatör entegresi çok kısa sürede el değmeyecek kadar aşırı ısınmaktadır. Yapılan ölçümde regülatörün giriş geriliminin 18 V DC olduğu tespit edilmiştir.
Regülatör entegresindeki bu aşırı ısınmanın fiziksel nedenini açıklayarak, ısıyı düşürmek ve devreyi güvenli çalıştırmak için tasarımda yapılabilecek iki farklı teknik çözüm önerisi yazınız.
Tamir atölyesine getirilen arızalı bir adaptörün şema ve test noktaları aşağıdaki blok diyagramda gösterilmiş olup, kırmızı halka ile işaretli blokta hata tespit edilmiştir. Şebekeden gelen 220 V AC gerilim transformatör çıkışında 9 V AC, köprü diyot çıkışında ise titreşimli (yarım küre şeklinde) DC olarak ölçülmüş, ancak işaretli bloğun çıkışında sinyalin düzleşmeyip hala titreşimli DC formunda kaldığı osiloskopta görülmüştür.
TrafoKöprüFiltreRegüle
Ölçüm sonuçlarına göre devredeki arızalı devre elemanı hangisidir ve bu eleman açık devre mi yoksa kısa devre arızası mı vermiştir? Gerekçesiyle açıklayınız.
Bir endüstriyel fırın tesisinde rezistansları saniyede birkaç kez açıp kapatarak hassas ısı kontrolü (PID) yapan elektromekanik rölelerin kontakları sık sık ark yaparak bozulduğu için, işletme bu röleleri Katı Hal Röleleri (SSR) ile değiştirmeye karar vermiştir. Bu değişim kararının ardındaki temel teknik avantajı ve SSR kullanıma geçildiğinde panoda alınması gereken yeni donanımsal (termal) önlemi açıklayınız.
Bir üretim bandında ürünleri iten pnömatik valfi tetikleyen röle devresi zaman zaman tutukluk yapmaktadır. Sistemin iş akış şemasında, kontrolörün sinyal göndermesine rağmen motorun çalışmadığı hata noktası işaretlenmiştir.
KontrolörTransistörRöleMotorHata Noktası
Teknisyen kontrol sırasında rölenin bobininden tık sesinin (çekme sesi) geldiğini ancak kırmızı çemberle işaretli güç hattında motora enerji gitmediğini tespit etmiştir. Bu gözleme dayanarak röle tarafında yaşanmış olabilecek en olası iki donanımsal arızayı yazınız.
Bir akıllı sera sisteminde 12 V DC ile çalışan bir sulama rölesinin bobin iç direnci 300 Ω olarak ölçülmüştür. Bu röleyi sürmek için hFE (akım kazancı) değeri 100 olan bir NPN transistör kullanılmaktadır. Transistörün röleyi tam doyuma ulaştırarak güvenli şekilde tetikleyebilmesi için transistörün kollektöründen geçecek olan bobin akımını ve baz ucuna uygulanması gereken minimum tetikleme akımını (IB) Ohm kanununu kullanarak hesaplayınız.
Atölyede kurulan iki farklı röle sürücü devresinde, bobin uçlarına paralel bağlanan ters emk koruma (flyback) diyotlarının yönleri aşağıdaki şemada karşılaştırmalı olarak gösterilmiştir.
I. Durum (Hatalı)II. Durum (Doğru)RöleRöleİleri Yönde KutuplanmışTers Yönde Kutuplanmış
Bu röle bobinlerine enerji verildiğinde I. Durumda devrede oluşacak elektriksel arızayı ve bu diyodun röle devrelerindeki temel kullanım amacını açıklayınız.
Bir ses amplifikatörü tasarımında, transistörlerin distorsiyonsuz (kırpılmasız) yükseltme yapabilmesi için aktif bölgede kutuplanması (bias) gerekmektedir. Devre test edildiğinde çıkış sinyalinin tepe noktalarında sürekli kırpılma gözlemlenmiştir.
(a) Bu kırpılma (distorsiyon) hatasının transistörün DC çalışma noktası (Q noktası) ile olan ilişkisini açıklayınız?
(b) Sinyal kalitesini artırmak için gerilim bölücü dirençlerde donanımsal olarak nasıl bir müdahale yapılmalıdır?
Bir endüstriyel kontrol ünitesinde arızalanan TO-220 kılıf yapısındaki güç transistörü yenisiyle değiştirilmiştir ancak enerji verildiğinde kısa sürede aşırı ısınıp yanmıştır.
BCEEksik Direnc!
Soğutma bloğu montajında sorun olmamasına rağmen şemada işaretli eksikliğin, transistörün yarı iletken yapısına verdiği elektriksel zararı ve nedenini açıklayınız?
Bir motor sürücü devresinde anahtar olarak çalışan transistörün Kollektör akımı (IC) ile Kollektör-Emiter gerilimi (VCE) arasındaki ilişki osiloskop ile ölçülerek grafiğe aktarılmıştır.
0.2VZaman (ms)Vce GerilimiKesimDoyum
Grafikteki VCE değer değişimlerini inceleyerek, transistörün motoru çalıştırmak üzere doyum (satürasyon) bölgesine geçiş anını elektriksel olarak gerekçelendiriniz?
Akıllı ev sistemlerinde kullanılan ışığa duyarlı bir anahtarlama devresinde, düşük akımlı bir LDR sensöründen gelen sinyalle yüksek akım çeken bir röle modülü kontrol edilecektir.
LDR SensorTransistorRole ModuluTetiklemeGüç Akışı
(a) İşaretli düğüm noktasına göre LDR sensöründen gelen sinyalin transistörün hangi bacağına bağlanması gerektiğini belirtiniz?
(b) Sistemin enerjilenmesi için Kollektör ve Emiter uçları arasındaki akım akışının nasıl gerçekleştiğini açıklayınız?
Bir elektronik kart tamir atölyesinde, arızalı bir amplifikatör devresindeki iki farklı transistörün (NPN ve PNP) sağlamlık kontrolü multimetre ile diyot kademesinde yapılmaktadır.
I. NPN OlcumII. PNP OlcumNPNKirmiziSiyahSiyahPNPSiyahKirmiziKirmizi
Ölçüm sonuçlarına göre transistörlerin yarı iletken yapısını karşılaştırarak, sağlamlık kontrolünde hangi propların Base (Beyz) bacağına temas etmesi gerektiğini teknik gerekçesiyle açıklayınız?
Bir elektronik ürün Ar-Ge ekibi, yüksek frekanslı bir anahtarlamalı güç kaynağı (SMPS) tasarımı yaparken devre elemanı olarak standart doğrultucu diyotlar ile Schottky diyotlar arasında bir seçim yapma aşamasındadır.
Bu tasarımda kullanılacak diyotun seçiminde, iletime geçme gerilimi ve toparlanma süresi (anahtarlama hızı) parametrelerini dikkate alarak hangi diyot türünün tercih edilmesi gerektiğini ve mesleki nedenini açıklayınız.
Bir meslek lisesi öğrencisi, staj yaptığı işletmede 9 V DC batarya, bir standart silisyum diyot ve bir LED lamba kullanarak basit bir aydınlatma devresi kurmuş, ancak anahtarı kapattığında LED´in yanmadığını fark etmiştir.
+HATAAnahtar (Kapalı)LED9V DC
Devre şemasındaki işaretli hata noktasını tespit ederek, LED´in yanmama nedenini akım akış yönü bağlamında açıklayınız ve devrenin çalışması için yapılması gereken işlemi belirtiniz.
Yarı iletken teknolojileri laboratuvarında bir araştırmacı, P ve N tipi maddelerin birleşimiyle oluşan yüzey temaslı diyotun iç yapısındaki elektron ve oyuk hareketlerini inceliyor.
P TipiN TipiNötrBölge+++---Bariyer
Diyota dışarıdan herhangi bir gerilim uygulanmadığında P ve N bölgelerinin birleşim noktasında oluşan alanı ve bu alanın akım geçişine etkisini açıklayınız.
Girişine uygulanan AC gerilimi iki katına çıkarıp DC gerilime çeviren gerilim ikileyici devrelerde çıkış gerilimi nasıl elde edilir?